BOŞALTIM SİSTEMLERİ
BOŞALTIM SİSTEMLERİ
A. BİR HÜCRELİLERDE BOŞALTIM
Tek hücreli canlılardan amip, öglena ve paramesyum da CO2, NH3 gibi boşaltım maddeleri pelikula denilen hücre zarından difüzyon ve osmozla atılır.
Tatlı sularda yaşayan amip, öglena ve paramesyum gibi organizmalar metabolizma artıklarını hücre yüzeyi ile attıkları için, hücre hacmine göre hücre yüzeyi fazladır. Bu nedenle hücreye sürekli su girer. Bu su hücrenin aşırı şişerek patlamasına neden olabilir. Hücrenin patlamasını önlemek için fazla su kontraktil kofullarla difüzyonun tersi yönünde dışarı atılır.
B. OMURGASIZLARDA BOŞALTIM
-
Sünger ve sölenterlerde,
Alev hücresinin esas görevi hayvanın vücudundaki su dengesini sağlamaktır.
Şekil : Toprak Solucanında Nefridyumlar Yumuşakcalarda Böceklerde oluşan karbondioksitin organizmadan atılması, trake borularıyla gerçekleşir. Boşaltım artıkları ise “Malpighi tüpleri" ile atılır. C. OMURGALILARDA BOŞALTIM
da boşaltım organı nefridyumlardır. Nefridyumlar kirpikli hunilerle başlar ve düz bir kanalla manto boşluğuna açılır. Örneğin Midye ve Salyangoz.
Su ve Kara Hayvanlarında Azotlu Artık Maddelerin Boşaltımla Atılması
|
Ürenin çözünerek atılması için gerekli olan su, amonyak için gerekenden çok az, ürik asit için gerekenden biraz fazladır. |
Üre oluşumu ornitin devri olarak adlandırılan bir tepkime dizisiyle sağlanır. İnsanda üre kuş ve sürüngenlerde ise ürik asit oluşumunun gerçekleştiği yer karaciğerdir.
Karaciğerde oluşan üre, kan dolaşımına katılır ve böbreklere ulaşır. Kan böbreklerden geçerken süzülen üre idrarla dışarı atılır.
D. İNSANDA BOŞALTIM SİSTEMİ
Şekil : İnsanda Boşaltım Sisteminin Genel Yapısı
Böbrekte görev yapan temel birim nefrondur. Bir böbrekte yaklaşık 2 - 2,5 milyon nefron bulunur.
1. Nefronlardan Kanın Süzülmesi
Şekil : Kılcallardan Nefron Kapsülüne Süzülme
Bu geçiş olayına süzülme denir. Boşluğa geçen sıvıda inorganik tuzlar, glikoz, üre ve su gibi maddeler bulunur. Sağlıklı bir insanda yaklaşık bir günde 180 lt lik sıvı süzülür. Bu kan basıncına bağlı olarak değişir.
2. Geri Emilim ve İdrar Oluşumu
Şekil : Nefronda Süzülme, Salgılama ve Emilim Olayları
Emilen su miktarı vücudun o sıradaki ihtiyacına bağlı olup hipofizden salgılanan “antidiüretik”(vazopressin) hormon tarafından ayarlanır. Süzülme ile bütün maddeler Bowman kapsülüne geçemezler kanalcık hücrelerini saran kılcal damarlardaki bu maddeler (H+ ve NH+4) aktif taşıma ile kanalcığa geçirilerek idrar oluşturulur. Bu olaya salgılama veya aktif boşaltım denir.
Şekil : Bir Nefronun Kısımları
3. Böbreğin Düzenleyici Rolü
Ayrıca doku sıvısındaki su ve tuz miktarını düzenler. Böbreklerin bu düzenlemede görevini yapmasında böbrek üstü bezlerinden salgılanan “aldosteron” ve hipofiz bezinin salgıladığı “antidiüretik” hormonun etkisi büyüktür.
4. Böbreğin Görevleri